door Max de Coole
Volgens de opstellers van het manifest ’Waardige Zorg Nederland’ dat op 4 november j.l. zou worden aangeboden aan staatssecretaris Bussemaker, komt de hulp aan ouderen steeds meer onder druk te staan. De aanpak van de overheid draait volgens hen niet om de ouderen zelf, maar om kostenbeheersing
Diezelfde dag confereerden in Ede professionals uit de ouderensector onder de titel ‘Het einde van de ouderenzorg?’. Een alarmerende titel, op het eerste gezicht. Maar op het congres in Ede (t.g.v. het jubileum van het tijdschrift Gerōn) werd niet richting Den Haag geklaagd, maar werden nieuwe wegen verkend en initiatieven gepresenteerd. Het manifest Waardige Zorg constateert ‘We (de zorginstellingen) waren de bal kwijt en kwamen nooit meer in ons spel’. En de boosdoener is blijkbaar de overheid. Het klassieke ‘wij – zij’ schema.
Nu zijn er veel kritische noten te kraken over het gevoerde (ouderen)zorgbeleid van de overheid in de afgelopen jaren. Verschraling van de zorg is helaas aan de orde en dat is ernstig. Maar om op de zorgelijke situatie van nu en straks de klassieke reflex los te laten en de schuldige van alle kwaad aan gene zijde aan te wijzen, doet onrecht aan de situatie en is bovendien verre van constructief.
Onthullend is daarbij hoe het manifest de sector zelf in beeld brengt. Het constateert dat zorginstellingen inmiddels hun eigenheid, ja zelfs identiteit en maatschappelijke positie zijn kwijt geraakt, en dat het weerwoord van de sector veel te lang is uitgebleven. Alsof het alleen om een ‘weerwoord’ zou moeten gaan.
De benadering van de opstellers van het manifest geeft blijk van een benauwende verkokering. Zorgaanbieders ventileren hun ongenoegen en er lijkt geen sprake van dat er ook maar een moment buiten het eigen territoir gekeken en geacteerd is. Er bestaan in de ouderenzorg blijkbaar alleen maar zorginstellingen en die hebben het moeilijk. Einde bericht.
Gelukkig zijn er ook hele andere geluiden uit dezelfde sector te beluisteren.
Het gaat om creatieve, sectoroverstijgende initiatieven, waaronder projecten in het kader van de zogenoemde transitiearena’s binnen de AWBZ. Maar ook om innovatieve projecten in de welzijnssector, zoals binnen het landelijke programma ‘Zilveren kracht’, waar maatschappelijk activering van ouderen in praktijk wordt gebracht.
De noodzaak wordt gevoeld dat er geheel nieuwe wegen moeten worden ingeslagen met vooral één gemeenschappelijk kenmerk: doe het niet alleen!
Peter Weyers gaf tijdens het congres in Ede een inkijkje in de aanpak van de stichting Maat in de regio Nijmegen, waar op eigen kracht en met eigen middelen een brede netwerkorganisatie is opgebouwd en tot een hoopvolle nieuwe invulling van de domeinen wonen, zorg en welzijn gekomen wordt.
En dan de burger.
Het beeld van de kwetsbare burger is blijkbaar zo dominant voor de ondertekenaars van het manifest, dat we de cliënt niet veel anders tegenkomen dan als object van zorg.
Frits de Lange, hoogleraar ethiek te Kampen, hield tijdens hetzelfde congres een pleidooi voor een nieuwe vorm van burgerschap. Het zwarte pieten tussen een overheid met de hand op de knip en de klagende burger moet ophouden. Beide moeten samen werken aan een burgerschap, waarvan zorg een integraal onderdeel is geworden.
Er zijn belangrijke brede maatschappelijke bewegingen die een meer hoopvolle insteek bieden dan het droefstemmende manifest over waardige zorg. Denk aan de beweging ILC Zorg voor Later en naar ik verwacht, ook het binnenkort in de openbaarheid tredende Senior.Nu!, dat een omslag in denken over de rol van ouderen zelf voorstaat en een breed gedragen initiatief is van de gezamenlijke brancheorganisaties in de ouderensector en het CSO, de samenwerkende ouderenorganisaties in Nederland.
De in het manifest bepleite reflectie over de ouderenzorg zal dan ook echt over veel meer moeten gaan, dan alleen over bezuinigingen en deregulering in de zorg.
Max de Coole was tot begin 2007 directeur van de Stichting Welzijn Ouderen Nijmegen en is thans hoofdredacteur van Gerōn, tijdschrift voor ouder worden & maatschappij (www.tijdschriftgeron.nl).
